دانشگاه علوم پزشکی ایران
Iran University of Medical Sciences

سالن پلاستینیشن

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۸/۵/۱۵ | 
پلاستینیشن



از قرنها پیش، بشر در صدد یافتن راه حلی برای نگهداری اجساد و فسادناپذیر کردن آنها بوده است تا از آنها برای پیشرفت علم کالبدشناسی که از پایه های اصلی علوم پزشکی می باشد استفاده کند. تلاشهای دانشمندان جهت نگهداری بافتها در اواخر قرن نوزدهم با بکارگیری محلول فیکساتیو فرمالین به نتیجه رسید که با مشکلاتی چون نگهداری دائمی بافتهای فیکس شده  در فرمالین، خیس و بد بو بودن این بافتها و نیاز به استفاده از دستکش و ماسک در هنگام تشریح آنها همراه بود. بنابر این آناتومیست ها همواره به فکر یافتن راهی برای تولید نمونه هایی خشک، پایدار و در عین حال انعطاف پذیر بوده اند که این فرضیه توسط دکتر گونتر وان هاگنز در سالهای ۸۵-۱۹۷۸ عملی شد و پلاستینیشن نام گرفت. در نوامبر سال ۱۹۷۹ میلادی، گونتر وان هاگنز ، آناتومیست آلمانی، تقاضای ثبت اختراعی در این کشور داد که ایده حفظ دایمی بافت های گیاهی و جانوری را با استفاده از اشباع بافت ها با رزین مصنوعی ارایه می کرد. بعدها او در آمریکا نیز حق ثبت کار روی حفظ بافت های زیستی با پلیمرها را به دست آورد. وان هاگنز در سال ۱۹۹۳ به انستیتو پلاستینیشن در هایدلبرگ آلمان پیوست. این انستیتو با همکاری وان هاگنز ، اولین نمایشگاه بدن های پلاستینه شده را در سال ۱۹۹۵ در ژاپن برگزار کرد و بیش از ۳ میلیون بازدیدکننده را به سوی خود جلب کرد. پس از آن، نمایشگاه های مشابه متعددی در سراسر جهان برگزار شد.

پلاستینیشن یک تکنیک بی نظیر جهت نگهداری بافتهاست و اندامهائی که به این روش، پلاستینه می شوند، خشک، عاری از بو و انعطاف پذیر هستند و با مشاهده سلولهای مختلف آنها زیر میکروسکوپ، ملاحظه میکنیم که ویژگیها و خصوصیتهای سلولهای زنده را دارند. حفظ شکل و حجم بافت، ماندگاری مادام العمر و نگهداری آسان از مهمترین ویژگی های این تکنیک است. به عبارتی دیگر پلاستینه کردن، تکنیکی است که در آناتومی برای حفظ بخش های مختلف بدن مورد استفاده قرار می گیرد که در این روش، آب و چربی بافت ها با مواد پلاستیکی مخصوصی جایگزین می شود و به این ترتیب، بافت ها قابل لمس می شوند؛ بو نمی گیرند و متلاشی نمی شوند و حتی می توانند اغلب خواص نمونه اصلی را نیز حفظ کنند. در یک روند استاندارد پلاستینه کردن، چهار اقدام زیر صورت می گیرد:
  1. مرحله اول، فیکس کردن: این کار با استفاده از غوطه ور کردن بدن در محلول فرمالدیید انجام می شود تا مانع متلاشی شدن بدن شود.
  2. مرحله دوم، حمام استون: بعد از انجام برش های لازم، نمونه در حمام استون قرار می گیرد و تحت شرایط انجماد، استون، آب بافت ها را می کشد و جایگزین آن درون سلول ها می شود.
  3. مرحله سوم، حمام سیلیکون: حالا نمونه در یک حمام پلیمری (مانند سیلیکون، پلی استر یا رزین اپوکسی) قرار داده می شود. بعد با ایجاد خلا، استون در درجه حرارت پایین به جوش می آید. در حالی که استون بخار می شود و سلول ها را ترک می کند، مایع پلیمر را پشت سر خود می کشد و سلول را با پلاستیک مایع پر می کند. در اصل در هنگام  پلاستینه کردن اندام، فشار داخل محفظه خلا کاهش می یابد و استونی که وارد بافت ها شده بود می جوشد تا مایع پلاستیکی پلیمر وارد بافت می شود.
  4. مرحله چهارم، سفت سازی: بعد پلاستیک باید با گاز، گرما، یا نور فرابنفش تحت تاثیر قرار گیرد تا سفت شود.
نمونه ای که این شیوه روی آن اجرا می شود، ممکن است از یک بدن کامل انسان تا یک قطعه کوچک اندام حیوان متفاوت باشد و به آن «پلاستینیت» می گویند. بافت ها یا بدنِ پلاستینه شده را می توان دستکاری کرد و در وضعیت دلخواه قرار داد.
پلاستینه کردن به جز بالابردن آگاهی عمومی در مورد بدن انسان، به عنوان مدل و ابزار آموزش آناتومی نیز مورد استفاده بوده و اکنون در بیش از چند دانشکده پزشکی و دندانپزشکی در جهان به عنوان مکمّلی برای تشریح اجساد مورد استفاده قرار می گیرد.

 
 
 
اصول تکنیک های پلاستینیشن
در روش پلاستینیشن ابتدا بافت در محلول فیکساتیو قرار داده شده (Fixation)، سپس بافتهای آبی در نقطۀ انجمادی که متغیر است و سپس بافتهای چربی در یک فضای حرارتی، توسط استن بتدریج فاقد آب و چربی شده (Dehydration & Defatting) و آن‌گاه در خلاء طی فرایندی به نام اشباع یا جایگزینی در خلا (Forced Impregnation)، حلّال را به نقطه جوش و تبخیر رسانده، به سرعت و بلا انقطاع از جسد بیرون می کشند و بوسیله مکش ایجاد شده، ماده مصنوعی ساخته شده (یک پلیمر یا کائوچو سیلیکات) را  جایگزین استن می نمایند. بعد از آن، بافت مورد نظر پس از پرداخت پلیمر (Curing) با کمک گاز، نور یا گرما، شکل دلخواه را به خود می گیرد و نمونه ای خشک، بدون بو، انعطاف پذیر و با ماندگاری بالا بدست می آید که به راحتی جهت تدریس در کلاسهای تئوری قابل حمل می باشد که در کلاس هایی که قابلیّت استفاده از ارگان های مرطوب وجود ندارد، جایگزین مناسبی محسوب می گردد.

امروزه پلاستینیشن به عنوان یک ابزار بسیار سودآور قادر است از خروج ارز جهت خرید مولاژهای خارجی جلوگیری کند. با توجه به قیمت بالای مولاژ و کیفیّت بهتر نمونه های پلاستینه شده، این نمونه ها می توانند جایگزین مناسبی برای مولاژ و همچنین نمونه های نگهداری شده در فرمالین باشند. از دیگر کاربردهای این روش کمک به تاکسیدرمی جانوران و تبدیل آنها به مدلهایی طبیعی جهت آموزش دانشجویان دامپزشکی و علوم پایه می باشد.
گفتنی است این روش از سال ۱۳۷۲ در دانشگاه علوم پزشکی ایران راه اندازی شده است و دپارتمان علوم تشریحی دانشکدۀ پزشکی این دانشگاه با کادری مجرّب و ابزارهای مناسب قادر به ارائۀ انواع پلاستینه های انسانی و جانوری جهت استفاده در بخشهای آموزش وتحقیق دانشجویان زیر گروه پزشکی و علوم پایه می باشد. زیرا آموزش آناتومی علاوه بر معلم مجرّب و متخصّص به استفاده از تکنیک های کمک آموزشی مناسب نیز نیاز دارد.
 
اعضای گروه آناتومی دخیل در امر پلاستینیشن:
جناب آقای دکتر محمد تقی جغتایی: استاد گروه آناتومی
آقای علی اصغر پروانه وار: تکنسین پلاستینیشن

 

 
 
 

دفعات مشاهده: 21 بار   |   دفعات چاپ: 2 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر