دکتر پردیس ایراندوست به‌مناسبت روز جهانی غذا در گفت و گو با خبرنگار روابط عمومی دانشکده بهداشت اظهار کرد: روز جهانی غذا فرصتی ارزشمند برای بازنگری در فرایندهای تولید، توزیع و مصرف و چاره‌اندیشی برای تضمین دسترسی همگانی به غذای سالم است و در این مسیر باید از تلفیق علم، فناوری‌های نوین، دانش بومی و رویکردهای نوآورانه برای ارتقای نظام‌های غذایی بهره جست.

 

امنیت غذایی؛ مفهومی فراتر از گرسنگی

وی با بیان اینکه امنیت غذایی زمانی محقق می‌شود که همه آحاد جامعه در تمام اوقات به غذای کافی، سالم و باکیفیت دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند، افزود: با وجود جهش‌های چشمگیر در علم و فناوری، گرسنگی و ناامنی غذایی همچنان از چالش‌های بنیادین سلامت عمومی در جهان است؛ به‌طوری‌که بر اساس گزارش وضعیت امنیت غذایی و تغذیه در جهان، حدود ۶۴۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ با گرسنگی دست‌به‌گریبان بوده‌اند و حدود ۲.۱ میلیارد نفر نیز سطوح متوسط یا شدیدی از ناامنی غذایی را تجربه کرده‌اند؛ آماری که ضرورت اقدامات هماهنگ و جهانی را دوچندان می‌کند.

 

عضو هیئت علمی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران به ابعاد گوناگون سوءتغذیه اشاره کرد و گفت: سوءتغذیه صرفاً ناشی از کمبود یا دریافت ناکافی غذا نیست، بلکه اضافه‌وزن، چاقی و عدم تعادل در دریافت درشت‌مغذی‌ها و ریزمغذی‌ها نیز جلوه‌های آشکار آن هستند. کمبود ریزمغذی‌ها کارکرد حیاتی اندام‌ها را مختل می‌کند و رژیم‌های ناسالم ریسک فاکتور اصلی بیماری‌های غیرواگیر نظیر دیابت نوع دو و نارسایی‌های قلبی-عروقی محسوب می‌شوند؛ از این رو مداخله مؤثر نیازمند اصلاح هم‌زمان کمبودها، کنترل پرخوری و بهبود کیفیت فراگیر رژیم غذایی است.

 

تغذیه سالم؛ از پیشگیری تا درمان و دوران سالمندی

ایراندوست تغذیه متنوع و متوازن را ستون سلامت دانست و تشریح کرد: گنجاندن منظم سبزی‌ها، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل، مغزها و منابع پروتئینی مرغوب در کنار تحدید جدی نمک، قندهای آزاد و چربی‌های غیراشباع ترانس، سدی محکم در برابر بیماری‌هاست. علاوه بر این، ارزیابی تخصصی وضعیت تغذیه و مداخلات هدفمند بالینی در بیماران به حفظ توده عضلانی و ترمیم قوای عملکردی کمک می‌کند. کیفیت رژیم غذایی بر سلامت روان و عملکردهای شناختی مغز نیز اثرگذار است، هرچند هیچ‌گاه جایگزین رویکردهای درمانی روان‌پزشکی نخواهد بود.

 

وی درباره چالش‌های سالمندی نیز یادآور شد: تحلیل عضلانی و افت کیفیت ماهیچه‌ها (سارکوپنی) تهدیدی جدی برای استقلال حرکتی و کیفیت زندگی سالمندان است که با دریافت مقادیر کافی انرژی و پروتئین، ورزش مناسب و غربالگری زودهنگام افراد در معرض خطر، قابل پیشگیری و مهار است.

 

نوآوری هوشمند در زنجیره غذا و تغذیه اختصاصی

استادیار دانشکده بهداشت با اشاره به گستره نوآوری در شعار فائو خاطرنشان کرد: نوآوری باید از مزرعه تا سفره شامل کشاورزی هوشمند، استفاده خردمندانه از فناوری‌های زیستی، بهینه‌سازی فرایندهای نگهداری، ارتقای ایمنی و کاستن از ضایعات ساختاری غذا را در بر گیرد. هوش مصنوعی و بسترهای دیجیتال سلامت نیز فرصت‌های بی‌بدیلی برای ارزیابی فردی و ارائه برنامه‌های تغذیه‌ای اختصاصی ایجاد کرده‌اند؛ با این حال استفاده از این ابزارها باید کاملاً شواهد‌محور، حافظ محرمانگی داده‌ها و تحت نظارت مستقیم کارشناسان متخصص باشد.

 

وی تأکید کرد: فائو در راهبرد سال ۲۰۲۶ تلفیق خلاقیت‌های فناورانه با سنت‌های بومی و عدالت در دسترسی را اصل اساسی تغذیه پایدار و حفاظت از محیط‌زیست برای آیندگان دانسته است.

 

نقش محوری دانشگاه‌ها و پیوند بین‌بخشی

ایراندوست با اشاره به رسالت جامعه دانشگاهی تصریح کرد: دانشگاه‌ها با تولید علم کاربردی و تربیت نیروهای زبده خط مقدم ارتقای آگاهی جامعه هستند. با این وجود، آموزش به‌تنهایی گره‌گشای معضلات تغذیه‌ای نیست؛ چراکه مؤلفه‌های اقتصادی چون قیمت اقلام خوراکی، قدرت خرید خانوار، فرهنگ بومی و دسترسی فیزیکی، رفتارهای تغذیه‌ای را کانالیزه می‌کنند. بنابراین ایجاد همگرایی میان متولیان سلامت، دانشگاه‌ها، بخش کشاورزی، صنایع تولیدی و نهادهای قانون‌گذار برای تسهیل تهیه غذای سالم امری گریزناپذیر است.

 

این استاد دانشگاه با استناد به هشدارهای سازمان جهانی بهداشت یادآور شد: بار بیماری‌های منتقله از مواد غذایی ناسالم تکان‌دهنده است؛ برآوردهای این سازمان حاکی است که در سال ۲۰۲۱، مواد غذایی آلوده منشأ حدود ۸۶۶ میلیون مورد بیماری و ۱.۵۲ میلیون مرگ در دنیا بوده‌اند. این واقعیت نشان می‌دهد ایمنی میکروبی و شیمیایی هم‌تراز با امنیت در تأمین غذا اهمیت حیاتی دارد.

 

وی افزود: در کشورمان نیز استانداردسازی و تعمیق زنجیره نظارتی در کانون توجه است؛ کمااینکه در وبینار روز جهانی ایمنی غذا که خردادماه ۱۴۰۵ توسط سازمان ملی استاندارد برگزار شد، مسائلی چون تحلیل ریسک، تدوین استانداردهای متکی بر علم، پایش دقیق باقیمانده آفت‌کش‌ها و سموم کشاورزی و تعمیم دستورالعمل‌های بهداشتی تولید GMP و GAP مورد تأکید قرار گرفت که تعمیق این سازوکارها سلامت همگانی را تضمین می‌کند.

 

استادیار دانشگاه علوم پزشکی ایران در پایان یادآور شد: روز جهانی غذا تأکیدی دوباره بر این اصل انسانی است که برخورداری از غذای کافی، سالم، متوازن و مغذی، یک حق اساسی و بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست روزمره همه مردم به شمار می‌رود و نباید امتیازی محدود تلقی شود.