دکتر عارف حبیبی ملکی در گفت‌وگو با خبرنگار معاونت تحقیقات و فناوری اظهار کرد: با وجود مطالعات متعدد، اثربخشی دقیق و برتری نسبی رژیم‌های مختلف غذایی و تمرینات ورزشی به‌صورت مجزا و ترکیبی در بلندمدت (شش ماه و بیشتر) بر کاهش چربی‌های احشایی و کبدی مشخص نبود؛ از این رو اجرای یک مطالعه مرور نظام‌مند و متاآنالیز شبکه‌ای برای تجمیع شواهد و ارائه راهکارهای بالینی در دستور کار قرار گرفت.

 

وی با بیان اینکه این پژوهش با همکاری تیمی از پژوهشگران دانشگاه‌های مختلف کشور و صاحب‌نظران بین‌المللی انجام شده است، افزود: در این فراتحلیل، ۵۱ کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده بالینی شامل ۷ هزار و ۳۱ فرد بزرگسال (با میانگین سنی ۱۸ تا ۸۳ سال) که تا نوامبر ۲۰۲۵ در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی نمایه شده بودند، مورد ارزیابی دقیق، تحلیل جفتی و متاآنالیز شبکه‌ای قرار گرفتند.

 

تمرکز بر شاخص‌های کلیدی خطر متابولیک به جای وزن صرف

پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی ایران درباره نوآوری‌های این مطالعه تصریح کرد: برخلاف اغلب مطالعات گذشته که صرفاً بر کاهش وزن کلی تمرکز داشتند، این پژوهش به‌طور اختصاصی چربی احشایی و چربی کبد را به عنوان دو نشانگر اصلی خطر کاردیومتابولیک هدف قرار داد. همچنین برای نخستین بار، مداخلات طولانی‌مدت تغذیه‌ای و ورزشی به‌طور هم‌زمان و با بهره‌گیری از مدل متاآنالیز شبکه‌ای مقایسه و رتبه‌بندی شدند؛ روشی که امکان مقایسه مستقیم و غیرمستقیم مداخلات را با بالاترین سطح استحکام شواهد فراهم می‌سازد.

 

وی به نتایج تفکیکی این فراتحلیل اشاره کرد و گفت: تحلیل‌ها نشان داد تمامی مداخلات شامل رژیم غذایی، ورزش و ترکیب آن‌ها در مقایسه با گروه کنترل، موجب کاهش معنادار چربی احشایی و کبدی می‌شوند. با این حال، مداخله ترکیبی (رژیم + ورزش) بیشترین کاهش را در چربی احشایی ایجاد کرد؛ در حالی که مداخلات رژیمی به‌تنهایی، بالاترین کارایی و رتبه را در پاکسازی و کاهش چربی کبد در بزرگسالان مبتلا به اضافه‌وزن و چاقی ثبت کردند.

 

کاربرد بالینی در تدوین گایدلاین‌های درمانی و مدیریت سلامت عمومی

حبیبی ملکی با تأکید بر اینکه نتایج این پژوهش مبتنی بر بالاترین سطوح شواهد علمی است، خاطرنشان کرد: این مطالعه یک محصول تجاری تولید نمی‌کند، اما ابزاری قدرتمند برای تصمیم‌گیری بالینی، اصلاح سبک زندگی، تدوین راهنماهای بالینی (گایدلاین‌ها) و بهینه‌سازی برنامه‌های مدیریت چاقی در اختیار پزشکان و متخصصان تغذیه قرار می‌دهد تا از تحمیل هزینه‌های سنگین درمانی و عوارض مزمن پیشگیری شود.

 

وی افزود: هدف ما در گام‌های بعدی، تعمیق مطالعات بر اساس ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، بررسی سازوکارهای سلولی-مولکولی اثرات تمرینات و رژیم‌ها و همچنین طراحی کارآزمایی‌های بالینی هدفمند با همکاری‌های گسترده بین‌المللی است؛ چرا که ارزش واقعی علم زمانی محقق می‌شود که مستقیماً به ارتقای کیفیت زندگی مردم و کاهش بار بیماری‌ها بینجامد.

 

لزوم ایجاد سازوکار عادلانه برای جذب نخبگان و حمایت از پژوهش‌های مسئله‌محور

این پژوهشگر مرکز تحقیقات فیزیولوژی دانشگاه علوم پزشکی ایران در بخش دیگری از سخنان خود، توجه به سرمایه انسانی را مهم‌ترین مطالبه جامعه علمی از مسئولان خواند و گفت: انتظار اصلی ما، حمایت ساختاری از پژوهشگران جوان و متخصصی است که با وجود کارنامه علمی درخشان و مقالات معتبر، هنوز در جایگاه‌های شغلی متناسب با توانمندی‌هایشان قرار نگرفته‌اند و نیازمند تسهیل مسیر جذب در هیئت علمی و امنیت شغلی هستند.

 

حبیبی ملکی در پایان تأکید کرد: ایجاد فرایندهای شفاف و کارآمد برای جذب نخبگان در کنار حمایت مالی پایدار از مطالعات مرور نظام‌مند، متاآنالیزها و طرح‌های مسئله‌محور حوزه بیماری‌های متابولیک، ضامن پویایی نظام سلامت کشور و تبدیل مؤثر یافته‌های دانشگاهی به راهکارهای عملی در بالین خواهد بود.