به گزارش خبرنگار روابط عمومی معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران، دکتر محمدحسن زارع‌زردینی با اشاره به تغییر الگوی جست‌وجوی اطلاعات سلامت در میان مردم گفت: فناوری‌های نوین فرصت ارزشمندی برای ارتقای سواد سلامت و دسترسی سریع‌تر مردم به اطلاعات علمی فراهم کرده‌اند؛ اما نباید فراموش کرد که دسترسی به اطلاعات با تشخیص بیماری و انتخاب درمان مناسب تفاوتی اساسی دارد.

 

وی افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌های عصر دیجیتال این است که برخی افراد تصور می‌کنند مطالعه چند مطلب در اینترنت یا دریافت پاسخ از یک سامانه هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین ارزیابی تخصصی شود؛ در حالی که تصمیم‌گیری درمانی فرآیندی پیچیده است و به بررسی هم‌زمان عوامل متعددی نیاز دارد.

 

به گفته وی، سن، جنس، سابقه بیماری، داروهای مصرفی، حساسیت‌های دارویی، وضعیت بارداری یا شیردهی، نتایج آزمایش‌ها و شرایط جسمی هر فرد در انتخاب درمان مناسب نقش تعیین‌کننده دارند؛ موضوعی که در بسیاری از جست‌وجوهای اینترنتی یا پاسخ‌های عمومی هوش مصنوعی به‌طور کامل قابل ارزیابی نیست.

 

زارع ادامه داد: بسیاری از بیماری‌ها علائم مشترک دارند. برای مثال، سردرد، خستگی یا مشکلات گوارشی می‌توانند ناشی از ده‌ها علت متفاوت باشند. به همین دلیل، اتکا به اطلاعات عمومی برای تشخیص بیماری، احتمال خطا در تشخیص و انتخاب درمان نامناسب را افزایش می‌دهد.

 

وی با اشاره به گسترش پدیده «خوددرمانی دیجیتال» اظهار کرد: امروزه بخشی از مراجعه‌کنندگان به مراکز درمانی، پیش از دریافت نظر متخصص، بر اساس اطلاعات فضای مجازی یا پاسخ‌های هوش مصنوعی درباره بیماری خود به نتیجه‌گیری رسیده‌اند و حتی در برخی موارد مصرف دارو را آغاز کرده‌اند. این مسئله می‌تواند موجب تأخیر در تشخیص صحیح، تشدید بیماری، بروز عوارض ناخواسته دارویی و افزایش خطر تداخلات دارویی شود.

 

این داروساز در ادامه به شکاف میان سرعت رشد فناوری و ظرفیت یادگیری و سازگاری انسان اشاره کرد و گفت: سرعت پیشرفت فناوری، به‌ویژه هوش مصنوعی، از سرعت آموزش، یادگیری و سازگاری فرهنگی جامعه با این ابزارها بسیار بیشتر است. استفاده روزمره و روتین از هوش مصنوعی می‌تواند این سوگیری را در ذهن افراد ایجاد کند که پاسخ همه مسائل، از جمله مسائل مربوط به سلامت و بهداشت، بدون نیاز به متخصص و بدون درنظرگرفتن دانش، تجربه و قضاوت حرفه‌ای کادر درمان، در اختیار هوش مصنوعی است.

 

وی افزود: حتی در کاربردهای سرگرمی نیز کاربران با خطاها، توهمات (هالوسینیشن) و اشتباهات خروجی‌های هوش مصنوعی روبه‌رو می‌شوند. اگر همین خطاها در مسیر تشخیص و درمان وارد شوند، می‌توانند روند درمان را مختل کنند و خسارت‌هایی به‌بار آورند که گاه جبران‌ناپذیرند.

 

زارع با تأکید بر اینکه نباید نگاه به فناوری صرفاً هشداردهنده باشد، گفت: پیشرفت‌های هوش مصنوعی در علوم پزشکی غیرقابل‌انکار است. تفسیر تصاویر پزشکی، پردازش پرونده‌های بیماران، پشتیبانی از تصمیم‌گیری بالینی، مدیریت اطلاعات سلامت، آموزش بیماران و کمک به کشف دارو و واکسن‌های جدید، از جمله کاربردهای ارزشمند این فناوری‌اند. هوش مصنوعی می‌تواند در بسیاری از مسیرهای مرتبط با درمان و بهداشت، به‌عنوان ابزاری کمکی و دستیار هوشمند در کنار متخصصان هر حوزه عمل کند.

 

وی افزود: آینده نظام سلامت در تقابل با هوش مصنوعی تعریف نمی‌شود، بلکه در استفاده هوشمندانه و مسئولانه از این فناوری در کنار دانش و تجربه متخصصان شکل می‌گیرد. همان‌قدر که دسترسی به اطلاعات اهمیت دارد، تفسیر صحیح آن نیز حیاتی است. کمک‌گرفتن از این دستیار هوشمند نیازمند دانش پایه درباره فرآیند مربوط و مهارت درست استفاده از ابزار است؛ در غیر این صورت، استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند به خطای اساسی در روند درمان بینجامد.

 

زارع نقش داروسازان را در این میان بسیار مهم دانست و تصریح کرد: داروسازان به‌عنوان یکی از در دسترس‌ترین اعضای تیم سلامت، نقش مهمی در ارتقای مصرف منطقی دارو، شناسایی تداخلات دارویی، آموزش نحوه صحیح مصرف داروها و پیشگیری از عوارض ناشی از خوددرمانی دارند. بسیاری از مشکلات مرتبط با مصرف دارو با دریافت یک مشاوره تخصصی قابل پیشگیری است.

 

وی خاطرنشان کرد: اینترنت و هوش مصنوعی می‌توانند به مردم کمک کنند پرسش‌های دقیق‌تر و آگاهانه‌تری درباره سلامت خود مطرح کنند، اما نباید به ابزاری برای نسخه‌نویسی یا جایگزینی ارزیابی تخصصی تبدیل شوند. با توجه به پیشرفت مستمر سخت‌افزاری و نرم‌افزاری این فناوری‌ها، فرهنگ و نحوه استفاده صحیح از این دستیار باید به عموم جامعه آموزش داده شود تا افراد در زمان مناسب، با دانش کافی و در چارچوب درست از ابزاری که در اختیارشان قرار گرفته بهره ببرند و در مسائل حیاتی زندگی، خود را به‌صورت صددرصدی در اختیار این سامانه‌ها نگذارند.

 

دکتر محمدحسن زارع‌زردینی در پایان تأکید کرد: در دنیایی که حجم اطلاعات هر روز افزایش می‌یابد، چالش اصلی دیگر دسترسی به اطلاعات نیست؛ بلکه توانایی تشخیص اطلاعات معتبر، تفسیر صحیح آن و تبدیل آن به تصمیمی ایمن برای حفظ سلامت است. هوش مصنوعی می‌تواند دستیار توانمندی باشد، اما مسئولیت تشخیص بیماری و انتخاب درمان همچنان بر عهده پزشک و داروساز باقی می‌ماند. در حال حاضر، مطمئن‌ترین مسیر برای پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری‌ها، اعتماد به کادر درمان و تخصص متخصصان هر حوزه است.

 

دسترسی به اطلاعات سلامت هیچ‌گاه به اندازه امروز آسان نبوده است. تنها با چند کلیک، کاربران می‌توانند درباره علائم بیماری‌ها، داروها، روش‌های درمانی و حتی نتایج آزمایش‌های خود اطلاعات متنوعی دریافت کنند. در سال‌های اخیر نیز توسعه ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، شیوه جست‌وجوی اطلاعات پزشکی را دگرگون کرده و بسیاری از افراد پیش از مراجعه به پزشک یا داروساز، پاسخ پرسش‌های خود را در این سامانه‌ها می‌جویند.