زهره شیری کارشناس مسئول واحد سلامت روان مرکز بهداشت غرب، در گفت‌وگو با خبرنگار روابط عمومی این مرکز، به تشریح جامع فرآیند پیشگیری از خودکشی در نظام سلامت پرداخت و آن را یک زنجیره منسجم از غربالگری افکارخودکشی در مراجعین مراکز خدمات جامع سلامت تا پیگیری پس از ترخیص از بیمارستان در افراد اقدام کننده به خودکشی دانست که نیازمند هماهنگی دقیق میان مراقبان سلامت، پزشکان عمومی، روانشناسان و مرکز سراج و بیمارستان های تحت پوشش مرکز بهداشت است.

 

وی با اشاره به نقش کارشناسان سلامت روان در فرآیند پیشگیری از خودکشی گفت: نقش اصلی کارشناسان سلامت روان مراکز خدمات جامع سلامت انجام فعالیت های پیشگیرانه مثل برگزاری کلاس های آموزشی خودمراقبتی در سلامت روان و.....انجام مداخلات روانشناختی  و پیگیری برای افراد دارای افکارخودکشی  شناسایی شده در مرکز توسط مراقبین سلامت و...، انجام مداخلات روان شناختی و پیگیری برای اقدام کنندگان به خودکشی ارجاع شده از بیمارستان های تحت پوشش  پس از ترخیص و انجام مداخلات سوگ برای بازماندگان متوفیان خودکشی است که می تواند نقش اساسی در پیشگیری از اقدام به خودکشی باراول و یا اقدام مجدد به خودکشی داشته باشد.  این زنجیره خدمات مستلزم  هماهنگی بین مراقبان سلامت، پزشکان عمومی، روانشناسان (محیطی و ستادی) ،مرکز سراج و بیمارستان های تحت پوشش است می‌شود.

 

کارشناس مسئول واحد سلامت روان مرکز بهداشت غرب  گفت: ما به طور مستمر دوره‌های بازآموزی برای مراقبان سلامت ،روانشناسان و پزشکان   برگزار می‌کنیم و بر انجام صحیح غربالگری سلامت روان ، پرسش‌ مستقیم درباره افکار خودکشی ،اصلاج باورهای غلط درخصوص خودکشی و انگ  زدایی از خودکشی  تأکید ویژه داریم. نظارت از طریق  پایش حضوری برنامه و  بررسی سامانه برای   انجام اقدامات و پیگیری و ارجاع صحیح و طبق فلوچارت ابلاغی  به طور دقیق انجام می شود، اگر به موردی بدون پیگیری یا با تأخیردر پیگیری  مواجه شویم، علت آن را جویاشده و توصیه های لازم  به فرد ارایه دهنده خدمت  انجام می شود.

 

وی یادآور شد: در مواردی پزشک عمومی، فرد را با خطر بالای خودکشی تشخیص می‌دهد، اما بیمار یا همراه او همکاری لازم برای بستری را ندارند که این امر این یکی از چالش‌برانگیزترین موقعیت‌هاست. بر اساس دستورالعمل، پزشک  موظف است خطر بالا را صریحاً به بیمار و همراه اطلاع دهد، با 115 برای بستری بیمار تماس بگیرد و در صورت عدم همکاری بیمار و خانواده، ارجاعات ضروری انجام می پذیرد،  برگه رضایت کتبی و طرح امنیت که شامل خطوط تلفن ضروری مثل 1480 ،115،123 و....همراه با اقدامات لازم در صورت شدت گرفتن  افکار خودکشی و نمایان شدن نشانه های هشدار برای اقدام و...دراختیار بیمار و خانواده  قرارداده می شود، حمایت‌های روانی - اجتماعی تا جای ممکن برای بیمار فعال می شود، به کارشناس سلامت روان نیز برای پیگیری  ارجاع می شود  و تمام فعالیت ها به طور دقیق مستند و ثبت می‌شود.

 

شیری با اشاره به مدیریت فرآیند «پس‌خوراند روانپزشک به پزشک» گفت: فرایند ارجاع به روانپزشک همراه با برگه ارجاع انجام می شود که قسمت پس‌خوراند دارد و پس از ویزیت روانپزشک، گزارش ایشان برای  پزشک مرکز ارسال می‌شود و فرایند پیگیری بیمار همچنان در مرکز فعال است  و کارشناس سلامت روان در جریان اقدامات انجام شده برای بیمار قرار گرفته و بازخورد لازم به پزشکان مراکز نیز داده می شود.

 

وی درباره بیماران اقدام‌کننده به خودکشی که از بیمارستان ترخیص و به صورت محرمانه معرفی می‌شوند، گفت: این موارد طی نامه کاملا محرمانه به واحد  ارجاع می‌شوند. و بر اساس منطقه سکونت، به روانشناس مرکز مربوطه با نامه محرمانه معرفی شده و روانشناس با فرد یا خانواده او تماس گرفته و برای انجام مداخلات از فرد و خانواده  دعوت به حضور در مرکز خدمات جامع سلامت می کند (درصورت عدم امکان حضورو موافقت فرد ،مشاوره تلفنی نیز انجام می شود)  و مطابق با دستورالعمل و پروتکل ابلاغی  برای مداخله کوتاه‌مدت پس از ترخیص عمل می کند،فرد اقدام کننده  توسط پزشک نیز ویزیت شده و درصورت لزوم دارودرمانی آغاز می شود ، یا برای انجام خدمات تخصصی روانپزشکی به مرکز سراج ارجاع می شود و همه اقدامات مستند می‌شود.

 

کارشناس مسئول واحد سلامت روان مرکز بهداشت غرب به اشاره به بزرگترین چالش اجرایی گفت: چالش اصلی نبود سامانه آنلاین ثبت اطلاعات افراد اقدام کننده به خودکشی برای پیگیری فوری در سیستم بهداشت و درمان است،  چالش های  بعدی  کمبود نیروی متخصص روانشناس در زمینه پیشگیری از خودکشی  ، کمبود روانپزشک در سیستم بهداشت  ، کمبود تخت روانپزشکی  و نیز همکاری ناکافی برخی خانواده‌ها و بیماران در مراحل  درمان و پیگیری است. برای رفع آن، تلاش می‌کنیم با  پایش و ارتباط مستمر با بیمارستان ها برای دریافت آمار ،بازآموزی نیروها ،  آموزش های سلامت روان و کاهش انگ  به افراد و  خانواده‌ها و ....پذیرش درمان را افزایش دهیم.

 

وی به توصیه‌ای برای بهبود مستندسازی و ثبت اطلاعات پرداخت و گفت: انجام نظارت بر چگونگی اجرای برنامه و ثبت کامل و مستند سازی  تمام اطلاعات  و  اقدامات از غربالگری تا پیگیری و... پیشنهاد می شود. همچنین همکاری با اورژانس 115، اورژانس اجتماعی ،بیمارستان‌ها  و سایر ارگان های در گیر در فرایند خودکشی  بسیار حیاتی است. انتظار دارم حمایت بیشتری در زمینه تأمین نیروی انسانی متخصص ، برگزاری کارگاه‌های تخصصی در خصوص خودکشی  برای تیم‌های اجرایی از سوی مراتب بالاتر، ممانعت از موازی کاری در سازمانهای ذیربط ، تعیین متولی اصلی برنامه و.... داشته باشیم تا بتوانیم با کیفیت‌تر به جامعه هدف خدمت‌رسانی کنیم.