به گزارش خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، برنامه ملی پزشک خانواده و استقرار نظام ارجاع با تأکیدات رئیس‌جمهور و وزیر بهداشت، به عنوان یکی از محوری‌ترین اولویت‌های دولت و نظام سلامت در مسیر تحقق عدالت، پیشگیری‌محوری و کاهش هزینه‌های درمانی در دستور کار قرار گرفته است. دانشگاه علوم پزشکی ایران همگام با سیاست‌های کلان وزارت بهداشت و در چارچوب برنامه شهری، با انتخاب شهرستان بهارستان به عنوان منطقه پایلوت، آموزش و سنجش صلاحیت ۳۲۰ نفر از کارکنان تیم سلامت و ساماندهی ارجاع تخصصی، اجرای عملیاتی این طرح راهبردی را رقم زده است.

 

اولویت راهبردی دولت و وزارت بهداشت؛ آغاز فاز نخست با محوریت عدالت در سلامت

اجرای سراسری طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع، نقطه عطف تحول در نظام سلامت به شمار می‌رود. به گفته دکتر محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تحقق عدالت در سلامت به‌ویژه در مناطق محروم و کم‌برخوردار، بدون اجرای کامل این طرح امکان‌پذیر نخواهد بود. این برنامه به عنوان یکی از مهم‌ترین اولویت‌های دولت چهاردهم و وزارت بهداشت پیگیری می‌شود و در ماه‌های اخیر جلسات متعددی برای هماهنگی و تسریع در روند آن تشکیل شده است؛ جلساتی که با توجه به اهمیت موضوع، با حضور مستقیم شخص رئیس‌جمهور برگزار شده است. بر اساس اعلام وزیر بهداشت، فاز نخست این طرح ملی با هدف تأمین تدریجی منابع مالی و گسترش مرحله‌ای به سراسر کشور از شهریورماه کلید خورده است.

 

تحول در شاخص‌های سلامت عمومی با استقرار پزشکی خانواده

دکتر نادر توکلی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران، در تبیین ابعاد علمی و اجرایی این برنامه ملی در نشست هیئت‌رئیسه دانشگاه تأکید کرد: پزشک خانواده می‌تواند به طور چشمگیری سلامت عمومی در ایران را بهبود ببخشد و به حل چالش‌های کلیدی نظام سلامت کمک کند. خوشبختانه وزارت بهداشت نیز با درک این ضرورت، برنامه پزشکی خانواده را در صدر برنامه‌های اصلی خود قرار داده است.

 

رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به مباحث مطرح‌شده در اجلاس رؤسای دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور تصریح کرد: تقویت مراقبت‌های اولیه از طریق پزشکی خانواده با تمرکز بر پیشگیری و مداخله زودهنگام، موجب کاهش بار مراجعات و فشار کاری بر بیمارستان‌ها و کلینیک‌های تخصصی می‌شود. با قرار گرفتن پزشک خانواده به عنوان نخستین نقطه تماس، شهروندان به‌ویژه در مناطق محروم می‌توانند خدمات سلامت را به‌موقع دریافت کنند. علاوه بر این، مراقبت مستمر از مبتلایان به بیماری‌های مزمن، پیامدهای درمانی مطلوب‌تر و کاهش ملموس هزینه‌ها را به همراه خواهد داشت.

 

وی استقرار یک سیستم ارجاع ساختارمند را ضامن مراجعات هدفمند به سطوح تخصصی دانست و افزود: حضور پزشک خانواده مانع از مراجعات غیرضروری به بیمارستان‌ها شده و نقش ارزنده‌ای در ارتقای آگاهی جامعه، تغییر سبک زندگی و گسترش پوشش واکسیناسیون ایفا می‌کند. اجرای موفق این برنامه نیازمند توجه به الزامات بنیادینی همچون ساختار منسجم نظام ارجاع، زیرساخت‌های دیجیتال سلامت، فرهنگ‌سازی و افزایش آگاهی عمومی، تأمین منابع مالی، حمایت سازمانی، بازنگری در آموزش‌های پزشکی خانواده و پایش مستمر عملکرد است.

 

بهارستان؛ نقطه آغاز عملیاتی طرح در منطقه زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایران

با هدف پیاده‌سازی گام‌به‌گام این طرح کلان در استان تهران، شهرستان بهارستان به عنوان پایلوت اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در محدوده زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایران تعیین شد. در نشست مشترک هیئت‌رئیسه دانشگاه با مسئولان محلی بهارستان، ابعاد اجرایی و میدانی طرح به بحث و بررسی گذاشته شد.

 

در این نشست، دکتر عبدالحمید شرفی، فرماندار شهرستان بهارستان، بهارستان را یکی از متراکم‌ترین شهرستان‌های کشور توصیف کرد که به دلیل بالا بودن جمعیت ساکن و محدودیت‌های زیرساختی، نیازمند توجه مضاعف در حوزه بهداشت و درمان است.

 

دکتر نادر توکلی رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران با تأکید بر اینکه بدنه اصلی جمعیت بهارستان را اقشار کارگر و کم‌برخوردار تشکیل می‌دهند، اجرای این برنامه را اقدامی راهبردی جهت توزیع عادلانه خدمات پایه سلامت، مداخله پیشگیرانه و کاهش بار مالی درمان بر دوش خانواده‌ها دانست.

 

همچنین دکتر فربد عبادی‌آذر، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران، از استقرار کامل تیم‌های سلامت و آغاز عملیاتی طرح در این منطقه خبر داد و یادآور شد: جغرافیای ویژه بهارستان، این برنامه را به ابزاری مؤثر در شناسایی زودهنگام بیماری‌ها بدل می‌کند. در همین زمینه، دکتر جواد گلشنی، رئیس شبکه بهداشت و درمان بهارستان، ابراز امیدواری کرد که همراهی مردم منطقه در این طرح، به بهبود ملموس کیفیت خدمات و کاهش چشمگیر هزینه‌های تشخیصی و درمانی بینجامد.

 

آماده‌سازی و سنجش صلاحیت ۳۲۰ نفر از اعضای تیم سلامت بهارستان

موفقیت در اجرای طرح نیازمند توانمندسازی و ارزیابی علمی نیروهای صف و ستاد بود. در همین راستا، فاطمه شهریاری، مدیر توسعه سازمان و تحول اداری دانشگاه علوم پزشکی ایران، از برگزاری آزمون دوره آموزشی «برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع» برای ۳۲۰ نفر از کارکنان نظام سلامت بهارستان خبر داد.

 

این ارزیابی در ۵ نوبت مجزا در روزهای ۳۰ و ۳۱ تیرماه، به‌صورت الکترونیکی و حضوری و منطبق با دستورالعمل‌های ابلاغی وزارت بهداشت برگزار شد تا ارائه خدمات درمانی روزمره به مراجعان دچار وقفه نشود. شرکت‌کنندگان در این آزمون شامل کادر درمانی (پزشک، پرستار، ماما و سایر ارائه‌دهندگان خدمت)، کارشناسان تخصصی و نیروهای پشتیبانی بودند که پیش از آزمون، سرفصل‌های جامع آموزشی و بسته‌های خدمات سلامت سطح اول را از طریق سامانه ملی «رشد» گذرانده بودند. سنجش آمادگی عملیاتی، تقویت هماهنگی بین‌بخشی و ارتقای شایستگی‌های مهارتی تیم‌های مستقر، از مهم‌ترین اهداف این مرحله اعلام شد.

 

نسخه ۰۳ پزشک خانواده شهری؛ استقرار در ۶۴ شبکه بهداشتی کشور

در سطح ملی، دکتر بابک فرخی، رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، از روند پیشرفت مرحله‌ای «نسخه ۰۳ برنامه پزشکی خانواده شهری» گزارش داد. به گفته وی، پس از عبور موفق از فاز پیشگام (شامل ۵ دانشگاه و ۵ شبکه) و فاز پایلوت (شامل ۲۰ دانشگاه و ۲۰ شبکه)، با آغاز فاز سوم تا پایان شهریورماه، ۶۴ شبکه بهداشتی از ۶۴ دانشگاه علوم پزشکی کشور وارد مرحله اجرایی برنامه می‌شوند و این مرحله تا پایان سال تثبیت خواهد شد تا پس از رفع چالش‌ها و تأمین اعتبارات، طرح در سال آینده به سایر شهرها گسترش یابد.

 

دکتر فرخی با اشاره به محورهای کلیدی «نسخه ۰۳ برنامه پزشکی خانواده شهری» گفت: نظارت و پایش پیش از اجرا امری ضروری است؛ تشکیل تیم‌های پیشران مرکب از نمایندگان سازمان‌های بیمه‌گر (سلامت و تأمین اجتماعی) و معاونت‌های بهداشت، درمان و توسعه دانشگاه‌ها، که ورود هر دانشگاه به فاز اجرا را منوط به کسب امتیاز لازم و احراز الزامات می‌کنند. همچنین تمرکز بر پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر از دیگر موارد به شمار می‌رود که شامل اولویت‌بخشی به کنترل دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی-عروقی و سلامت مادر و کودک، همراه با به‌کارگیری کارشناسان تغذیه و سلامت روان در مراکز خدمات جامع سلامت است.

 

وی بیان کرد: در ساختار تیم‌های سلامت شهری، پیش‌بینی یک پزشک و دو مراقب سلامت (با الزام حضور حداقل یک ماما به منظور ارتقای سلامت باروری و برنامه‌های جمعیتی) به ازای هر ۳ هزار نفر جمعیت شهری ضرورت دارد. همچنین پوشش مناسب حوزه روستایی و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر با حضور ۶ هزار و ۶۴۲ پزشک و حدود ۵ هزار و ۸۰۰ ماما (به ازای هر ۴ هزار نفر یک پزشک) به عنوان پشتوانه نظام مراقبت‌های اولیه کشور است.

 

دانشگاه علوم پزشکی ایران با تکیه بر هماهنگی‌های ستادی و صف، تجهیز زیرساخت‌ها در شهرستان بهارستان و به‌کارگیری نیروهای آموزش‌دیده، بسترهای لازم برای استقرار نظام‌مند چرخه ارجاع و پیشگیری را در پهنه زیر پوشش خود مهیا ساخته تا با اتکا به اراده ملی موجود، دسترسی عادلانه به خدمات نظام سلامت برای تمام اقشار محقق شود.