به گزارش روابط عمومی دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان - انستیتو روانپزشکی تهران؛ به مناسبت هفته سلامت روان با  دکتر احمد حاجبی، رئیس دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان - انستیتو روانپزشکی تهران گفت و گو کردیم. وی با اشاره به شعار محوری سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۵ که «دسترسی به خدمات سلامت روان در بحران‌ها و شرایط اضطراری: یک اولویت همگانی» است، تأکید دارد که «در روزهای سخت و شرایط بحرانی، حمایت روانی حق همه اقشار جامعه می‌باشد.»

 

• آقای دکتر حاجبی، لطفاً در خصوص مفهوم‌شناسی، بفرمایید سلامت روان از منظر علمی چگونه تعریف می‌شود؟ 

تعریف سلامت روان برگرفته از تعریف کلی سلامت و برخلاف تصور رایج، صرفاً نبود بیماری روانی نیست بلکه حالتی از تعادل شناختی، هیجانی و رفتاری است که فرد را قادر می‌سازد با چالش‌های زندگی کنار بیاید، روابط مؤثر برقرار کند، تصمیم‌گیری‌های منطقی داشته باشد و در جامعه نقش فعال ایفا کند. این تعریف شامل مؤلفه‌هایی چون تاب‌آوری، خودآگاهی، انعطاف‌پذیری شناختی و تنظیم هیجانی است.

 

• چرا سلامت روان باید در سیاست‌گذاری‌های کلان سلامت کشور جایگاه ویژه‌ای داشته باشد؟ 

اختلالات روانی از جمله افسردگی و اضطراب از مهم‌ترین عوامل ناتوانی در سطح جهانی هستند. این اختلالات نه‌تنها کیفیت زندگی فردی را کاهش می‌دهند، بلکه بار اقتصادی سنگینی بر نظام سلامت و بهره وری اجتماعی وارد می‌کنند. بنابراین سیاست گذاری‌های پیشگیرانه در حوزه سلامت روان، آموزش جمعیت عمومی و ادغام خدمات سلامت روان در مراقبت‌های اولیه ضرورتی انکارناپذیر است.

 

•  مهم‌ترین چالش‌ها، عوامل خطر و محافظت‌کننده در حوزه سلامت روان کدام‌اند؟

عوامل خطر شامل ژنتیک، تجربه‌های آسیب‌زا در کودکی، فقر، تبعیض، و نبود حمایت اجتماعی‌ هستند. در مقابل، عوامل محافظت‌کننده مانند سبک‌های مقابله‌ای مؤثر، روابط امن، سواد سلامت روان و دسترسی به خدمات درمانی، نقش مهمی در پیشگیری و ارتقاء سلامت روان دارند. مطالعات بین‌رشته‌ای نشان داده‌اند که مداخلات چندسطحی، از سطح فرد تا سیاست‌گذاری، بیشترین اثربخشی را دارند.

 

• با توجه به تغییرات فناورانه و سبک‌های جدید زندگی، چه چالش‌های نوینی سلامت روان را تهدید می‌کنند؟ 

 در عصر دیجیتال، با پدیده‌هایی چون تنهایی، اثرات فریبنده فضای مجازی، فرسودگی محتوا، اختلالات ناشی از مقایسه‌های اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی و اضطراب‌های بیشمار مواجه‌ایم و این امر می‌تواند به افزایش فرسودگی روانی منجر شود.

 

•  دانشگاه‌ها چه نقشی در ارتقاء سلامت روان جامعه دارند؟

دانشگاه‌ها می‌توانند با طراحی برنامه‌های آموزشی مبتنی بر سواد سلامت روان، ایجاد مراکز مشاوره تخصصی، آموزش اساتید خبره در روان‌شناسی و روانپزشکی و پژوهش‌های کاربردی در حوزه سلامت روان، نقش کلیدی ایفا کنند. همچنین، تسهیل دسترسی به خدمات دارویی و غیر دارویی و خدمات مشاوره در شرایط بحرانی و اضطراری در جامعه می‌تواند بسیار مؤثر باشد.

به عنوان نمونه در شرایط بحرانی و اضطراری کشور جنگ تحمیلی 12 روزه، دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان، اقدام به تهیه پکیجی شامل ۹ راهنمای کاربردی آموزشی جهت حمایت روانی کلیه اقشار جامعه در شرایط بحرانی با فوریت تهیه گردید و جهت استفاده عموم منتشر شد. پکیج حمایتی شامل مراقبت از کودکان در بحران، مدیریت اخبار و رسانه در شرایط بحرانی، خودمراقبتی در کادر درمان، اضطراب و افسردگی در بحران، خودمراقبتی در عموم جامعه، تروما و جنگ، سلامت روان خانواده نظامیان، خودمراقبتی در سالمندان و مدیریت بیماری‌های روانپزشکی در شرایط بحران بود.

 

•  آینده سلامت روان در ایران و جهان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ 

 با رشد آگاهی عمومی، پیشرفت‌های فناورانه، و گسترش رویکردهای جامع‌نگر، آینده سلامت روان امیدوارکننده است. با این حال، چالش‌هایی مانند کمبود نیروی متخصص، نابرابری و انگ اجتماعی همچنان وجود دارند. سرمایه‌گذاری در آموزش، پژوهش و سیاست‌گذاری‌های مبتنی بر شواهد می‌تواند مسیر تحول را هموار کند.